”Wees vriendelijk voor jezelf

Ik wil dat jullie het daadwerkelijke gevoel van de ware beoefening hebben want hoewel ik toen ik jong was aan zazen deed, wist ik niet precies wat het was. Soms was ik erg onder de indruk van de manier waarop er in Eiheiji en andere kloosters gemediteerd werd. Ik was diep bewogen als ik grote leraren zag, of naar hun lezingen luisterde. Maar het was moeilijk zulke ervaringen te begrijpen.
Het is ons doel een complete ervaring of vol gevoel te hebben in elk moment dat we mediteren. Wat we leren is dat verlichting en beoefening één zijn, maar mijn wijze van beoefenen was wat we ladder-zen noemen: “Op dit moment begrijp ik zo en zoveel, en volgend jaar begrijp ik een beetje meer.” – zo dacht ik erover. Van op die manier oefenen klopt niet veel – ik was nooit tevreden. Als jullie met ladder-zen experimenteren, komen jullie misschien ook tot het inzicht dat het fout is.
Als we van het mediteren geen warm, groot gevoel van tevredenheid krijgen, mediteren we niet goed. Je kunt wel in de meditatiehouding zitten, proberen in de goede houding te volharden en je ademhalingen tellen, maar het is levenloos zazen omdat je alleen maar instructies opvolgt. Je bent niet vriendelijk genoeg voor jezelf. Je denkt dat je, als je de instructies van je leraar maar opvolgt, goede zazen hebt, maar het doel van de instructies is je aan te moedigen om vriendelijk te zijn voor jezelf. Tel je ademhalingen niet alleen maar om je denkende geest uit de weg te gaan, maar zorg zo goed mogelijk voor je ademhaling.
Als je erg vriendelijk bent voor je ademhaling, krijg je een fris, warm gevoel tijdens zazen. Als je een warm gevoel hebt voor je lichaam en je ademhaling, kun je voor je oefenpraktijk zorgen en word je volkomen tevreden. Als je erg vriendelijk voor jezelf bent, voel je je zo.
Een moeder zorgt voor haar kind, ook als ze er geen idee van heeft hoe ze haar baby gelukkig moet maken. Net zo is het als je voor je houding en ademhaling zorgt: er zit een warm gevoel in. Als je een warm gevoel hebt tijdens het mediteren, is dat een goed voorbeeld van de grote genade van de Boeddha. En of je nu priester bent, of leek, deze oefening strekt zich uit tot je dagelijks leven. Als je de uiterste zorg besteed aan wat je doet, voel je je prettig.
Tozan Ryokai kwam vele malen tot verlichting. Op een keer zag hij bij het oversteken van een rivier zijn spiegelbeeld in het water. Hij schreef toen een gedicht dat zo ging: “Probeer niet te ontdekken wie je bent. Als je probeert te ontdekken wie je bent, is wat je begrijpt ver van je verwijderd. Je hebt dan gewoon een beeld van jezelf.” In werkelijkheid ben je de rivier. Je kunt zeggen dat het gewoon een schaduw of weerspiegeling van jezelf is, maar als je goed kijkt, met warme gevoelens blijkt dat je het zelf bent. […]”

Suzuki Shunryu, Niets is zo, Uitgeverij Ankh-Hermes bv, 2002, p. 83-84.

"De diepere zin van elke religie, dus ook van zen, is dat zij ons brengt tot het punt waar wij ontdekken dat de diepste innerlijke vrede - wat dat ook is, want hier wordt meer bedoeld dan verlichting in strikte zin - ontstaat in het besef dat wij niets hebben om op te staan. Dat wij onszelf niet kunnen verlossen. In christelijke taal zou dit genade heten, een genade waar wij niet 'uit' kunnen vallen, enkel maar grenzeloos diep 'in' kunnen vallen. In dit besef zit een grote deemoed, de deemoedige ontdekking dat het geen enkele verdienste van ons is, dat wij geen enkele hand hebben in een gebeuren dat ons ten diepste ontsnapt. Die diepste vrede, dat diepste geloof confronteert ons met het deemoedige besef dat niets wat ik gedaan heb, hiertoe kon of moest leiden. Niet mijn zitten, of studeren, niet mijn goede werken of begaafdheden.
Niets."

Lathouwers Ton, Meer dan een mens kan doen, Asoka, 2000.

het weinige van de werkelijkheid
wordt minder en minder
al het verre blauwe verorbert de echo
al het helle gele vreet aan de verte
ja er zijn stemmen als brandende bladeren krimpend
en voetstappen vluchtig als vleugelslagen
kom blinde kom dove kom stomme
er is een staat gesticht van stilte
van duisternis en stilstand

men mag weer zwijgzaam en wijs zijn
de natte giftige sporen der verbeelding weggewist
men mag weer stilstaan en staren
en met alle dingen verdwijnen

en gaan in maangladde tuinen
langs lege slakkehuizen en stenen
langs hard hars kristallen dorre takken en
even glimlachend spreken in de leegte

Lucebert

"Eigen aan dit type [de mens die niet weet] is dat het op levensbeschouwelijk vlak geen machtswoord wil spreken. God, Allah, boeddhanatuur, je diepste zelf: het zijn evenzovele machtswoorden, die in het gesprek over de Grote Vragen als onbetwijfelbare grootheden in de strijd worden geworpen, die als argument, als verklaring dienen - terwijl ze pas communicatie tot stand brengen wanneer ze op gedempte toon worden gesproken, als onmachtswoord, als verlegenheidswoord, in een gesprek van hart tot hart."

Oegema Jan, De stille stem, niet-weten als levenshouding, Nieuw Amsterdam, 2011, p. 65.