Vanochtend las ik het boek Erkennen wat is, een zenleraar over vrede en engagement van de Amerikaanse zenmeester Bernie Glassman Roshi uit. Ik vond het een heel inspirerend boek. Zo vertelt hij onder andere uitvoerig over de retraites die hij geleid heeft in concentratiekamp Auschwitz-Birkenau en als "dakloze" op straat. Zo'n laatst genoemde straatretraite, waarin de deelnemers vijf dagen lang zonder geld, hulpmiddelen of extra kleren op straat leven, gaat mijn Dharmabroer Joost volgende week ondergaan. Dat is geen malse aangelegenheid. Vijf dagen lang zal hij geen vaste slaapplek hebben, moeten bedelen voor eten en zo erkennen wat is. Ik ben trots op hem en wens hem veel wijsheid en kracht toe, maar vooral ook een droge slaapplaats voor de nacht en voldoende bordjes met eten.
Zelf heb ik ook inspiratie gekregen van dit boek om te kunnen integreren in mijn zenboefening. Daar vertel ik later misschien meer over.

Naarmate ik verder vorder ( :) ) in het boek van de Amerikaanse Zenmeester, begrijp ik weer waarom Terugkeer naar Liefde me uiteindelijk zoveel moeite kostte om uit te lezen: Marianne Williamson schrijft vanuit een positie van (denken te) weten. Ze zet statements neer en legt ze weliswaar uit, maar toch blijft er iets knagen in me. Hoe kan ze het weten? Bernie Glassman daarentegen begint zijn boek vanuit de positie van niet-weten. Hij weet het gewoon niet. En daar voel ik me dan vervolgens veel meer thuis. Ik weet het ook niet. Het spirituele pad is een pad van vragen, niet van antwoorden. Denk ik. :)

Overigens moet hierbij inderdaad opgemerkt worden dat ik het louter over het spirituele pad heb. Als je zakelijke beslissingen moet nemen, op de weg rijdt, of in de supermarkt staat, is het wel handig om iets te weten. :)

Terugkeer naar liefde van Marianne Williamson heb ik eindelijk uit. Hoewel het boek zeker voorzien is van veel inspirerende woorden, voelde ik me als het ware bevrijd toen ik het uit had. Eindelijk was de weg weer opengebroken voor andere, nieuwe boeken. En dat is fijn. Dat krijg je ervan als je je hebt voorgenomen dit jaar elk boek waar je in begint ook netjes uit te lezen...

Nu is het de beurt aan Bernie Glassman, met zijn boek Erkennen wat is, Een zenleraar over vrede en engagement. Een fragment:

"Soms wordt een spirituele zoektocht naar eenheid een zoektocht naar gelijkheid, en soms zelfs een zoektocht naar wat aan mij gelijk is. (...) Door de gelofte van harmonie te nemen, aanvaard ik dat eenheid en verscheidenheid hetzelfde zijn. Lijkt dit een tegenspraak? Toch hebben we juist dat tijdens onze Auschwitzretraite beleefd. Door onze verscheidenheid te respecteren, ontdekten we onze eenheid. Door onze verschillen te aanvaarden werden we 1."

Dat doet me denken aan dat gedichtje van Hans Andreus, dat in Zin in een kamer hing waar ik toen sliep:

Je bent zo
mooi
anders
dan ik,

natuurlijk
niet meer of
minder
maar

zo mooi
anders,

ik zou je
nooit

anders dan
anders willen

Vanochtend bracht de postbode mij nog een kadootje: het boek Wolkenatlas van David Mitchell. Van mijn Dharmabroer M. "Voor het boekiemonster!" stond erbij. Dat is nou nog eens lief. Dank je wel, M.!

De retraite was weer heerlijk. Dat is eigenlijk heel grappig om te zeggen, want een retraite kan echt afzien zijn. Vijfenhalf uur per dag op een kussen zitten, is niet continu een feest. Zoals een van mijn Dharmabroers me toefluisterde: "het is een rustpunt en een slagveld tegelijk." En zo is het.
Ameland was een uitputtingsslag na een toch al vermoeiende tijd. In Zin merkte ik de afgelopen week dat het nog steeds kleine naweeen heeft, in mij. Onzekerheidjes, verdrietjes, angstjes, enzovoort. Maar het was niet zo erg, dat dat zo bleek te zijn. Het maakt me ook weer wat bescheidener, rustiger, in mezelf. En zo is de retraite in Zin uiteindelijk altijd juist energie-opwekkend voor me, in plaats van uitputtend. Zin plaatst me altijd weer een beetje dichter bij mezelf.

Ik ben blij even geen echte verplichtingen te hebben. Ik wil me de komende tijd vooral toewijden aan het lezen en schrijven (in mijn papieren dagboek). Die behoefte vervullen is voor mij nu even voldoende. Sterker nog, om het maar even in de zen-termen van afgelopen week te houden, het is mijn Dharma positie.

Zin voldeed alvast aan die behoefte door een mooie boekentafel tentoon te stellen, met daarop allerlei Zenboeken van uitgeverij Asoka, die je naar hartelust kon bestellen. Daar heb ik er natuurlijk een paar van meegenomen. Maar De boodschapper en de Koran van Kader Abdolah staat ook hoog op mijn wensenlijstje.

(klik op foto's voor groter)
Terwijl het buiten nog niet echt druk wil worden op de Vrijmarkt, heb ik het gastenboek voor Lyanna's trouwdag afgemaakt. Ze is er -voor zover ze het van de foto's kan beoordelen- erg blij mee en dat maakt mij vervolgens ook blij.

Het boek is vEEl groter dan het formaat waar ik tot nu toe gewend was mee te werken, namelijk 25 x 25 centimeter. Dat vond ik niet altijd makkelijk, met mijn kleine gezichtsveldje, maar dat ik voor die uitdaging zou komen te staan, wist ik van te voren. Lyanna vertelde de vilten boeken het mooist te vinden en houdt verder van groen, natuur en "eenvoudige", "Aziatisch aandoende" vormgeving. De origami kraanvogel (orizuru) is een gelukssymbool en wordt in Japan vaak bij huwelijken gegeven. Verder zit de zogenaamde book thong (boekenlegger, met de kraaltjes en het hartje) niet aan het boek vast, maar kan eruit gehaald worden of op andere pagina's gelegd worden. Ik ben heel tevreden met het resultaat!

Mijn boekkunst fotogalerij.

Ik ga op retraite. Tot ziens!

Boeken lezen, in mijn papieren dagboek schrijven, het gastenboek voor Lyanna in elkaar zetten, wandelen, ansichtkaarten versturen, bloesem bewonderen... Dat is eigenlijk wat ik doe vandaag de dag. Niet zo interessant om te melden, maar voor mij bevredigend om te doen. De foto hierboven vond ik dan wel weer het plaatsen waard.

Naast Etty lees ik ook “Terugkeer naar Liefde” van Marianne Williamson. Ik vind dit niet makkelijk om hardop te zeggen, omdat het me het gevoel geeft een beetje een kneusje te zijn als ik dit lees. New Agerig, zweverig, Christelijk geneuzel, zoetsappige liefde, ik weet het niet. Maar als ik dan naga dat Nelson Mandela’s beroemde inauguratiespeech uit dit boek komt, wordt het oordeel onmiddelijk al zachter. [Meer...]

"De situaties, waarin men zijn kan op deze aarde zijn niet zo vele: men is echtgenoot, men is vader, men is vrouw, men is moeder, men is in een gevangenis, of bewaker van een gevangenis, het maakt niet zo veel verschil, dezelfde muren staan er om iemand. Maar hOe men zich innerlijk stelt tOt de gebeurtenissen van het leven, dat bepaalt je lot. Dat is het leven. Men kent iemands leven niet, als men de uiterlijke feiten kent. De uiterlijke feiten, ach, ze verschillen niet zo erg in ieders leven. (...)

We stonden daar met een grote groep in dat lokaal bij de Gestapo woensdagochtend in alle vroegte en de feiten van alle levens waren dezelfde op dat ogenblik: we waren allemaal in dezelfde ruimte. de mannen achter de lessenaar even goed als de ondervraagden. Wat ieders leven bepaalde, was hoe men er innerlijk tegenover stond."

Uit: Etty, de nagelaten geschriften van Etty Hillesum 1941-1943

Als je zoiets kunt schrijven, de mensen zO diep en zO zuiver kunt zien, terwijl je net voor de Gestapo hebt gestaan, dan kan ik niets anders doen dan zElf met tranen in mijn ogen op de grond knielen en een dankgebedje prevelen.

"Wanneer ieder put uit het grote, gemeenschappelijke reservoir, in al die eeuwen door de mensheid vergaard. Wanneer men ook wEEt en erkent, dat dat reservoir gemeenschappelijk is en dat men weet dat het een genade is, wanneer je iets toevalt uit dat reservoir en dat het heus niet belangrijk is, dat jIj dat bent, (...), maar dat je dankbaar bent, dat je onderdak mag verlenen aan een van de gedachten of gevoelens van de mensheid. Dat je dankbaar bent, dat jij toevallig als middel, als medium, als tussenstof bent gekozen om de geest, het goddelijke of hoe je het noemen wilt, weer aan een kleine vorm te helpen, de mogelijkheid te geven tot een vorm te komen."

Uit: Etty, de nagelaten geschriften van Etty Hillesum 1941-1943.

De komende weken zal ik me vooral bezig houden met het trouwalbum voor Lyanna. Dat hoop ik vOOr de aanvang van de retraite (op koninginnedag!) naar haar toegestuurd te hebben. In beginsel gingen de voorbereidingen voor het maken van dit boek niet zonder slag of stoot; het grijsbord bleek te dun (er zit echt een hemelsbreed verschil tussen grijsbord van 1,25 milimeter en 1,9 milimeter, geloof me...), het gewilde papier niet meer leverbaar en het bestelde cremekleurige vilt bleek een afschuwelijke, zalmroze gloed te hebben. Maar alles is netjes omgeruild of vervangen en bovendien vandaag op maat gesneden. Morgen ga ik dus weer vol vrolijke moed verder. :)

Ondertussen lees ik verder in Etty Hillesum's dagboeken. Ruim 700 bladzijdes dik, dus ik ben nog wel even bezig. Een paar resonerende uitspraken:

"Dit heb ik er ook uit geleerd: het beredeneren helpt niet, het zichzelf duidelijk maken, hoe het in elkaar zit en de oorzaak zoeken, men moet een eenvoudig psychisch iets doEn, energie gebruiken om een resultaat te krijgen."

"Denken is een mooie en trotse bezigheid in je studie, maar uit moeilijke gemoedsgesteldheden kun je je nooit 'heraus' denken. Dan moet er iets anders gebeuren. Dan moet je je passief maken en luisteren. Weer contact vinden met een klein stukje eeuwigheid."

"Het leven zelf moet steeds de oerbron blijven, nooit een ander mens."

"Van alles waar je belangstelling voor hebt, moet je toch helemaal los zijn. Je mag nergens je krachten in vastleggen, in achter laten, je krachten moet je bij jezelf houden."

"Het was er weliswaar pikdonker,", zei ik tegen De Man tijdens het ontbijt vanochtend, "maar er was geen afwezigheid van licht."

Die uitspraak deed me later vandaag denken aan het mooie moment in de stikdonkere kapel van de Tiltenberg, ruim vijf jaar geleden, waar Dick Verstegen naar refereert in het voorwoord van mijn boek Zho. En zoals het toen voelde, voelde het gisteravond eigenlijk ook. Het was enkel in een wat "meer alledaagse", "minder spirituele" setting. Een afwezigheid van angst, een afwezigheid van wantrouwen. Het voelde eigenlijk niet eens als iets heel bijzonders, er was een gewoon aanvaarden. En dat voelde achteraf heel prettig. Altijd fijn om te weten dat er een soort rustige kracht in me zit.

Pascal schrijft een uitgebreid verslag over ons etentje in het donker.

Vanavond is het zover. Dan gaan we samen met Pascal en Emke eten bij ctaste. Spannend, zal het meevallen, of juist niet? Voor mij is het immers meer dan zomaar even in het zwarte niets zitten; het is een tastbare realiteit. Ik ben benieuwd hoe ik daarop zal reageren.